Kent u de spelregels? (3)

Pionpromotie

Wanneer een pion de onderste rij aan de overzijde van het bord bereikt, dient deze pion vervangen te worden door een door de speler gekozen stuk van zijn eigen kleur. Het bereiken kan zowel door doorschuiven als slaan van een vijandelijk stuk plaats vinden. Uiteraard moet het een reglementaire zet zijn. Het gekozen stuk mag geen koning zijn, wel een stuk waarvan de speler er al één of meer op het bord heeft. De wijze waarop de speler de promotiezet uitvoert, is vrij. D.w.z. de pion mag eerst op het veld worden geplaatst en daarna vervangen worden door het gekozen stuk of andersom. De keuze van het stuk is definitief als het op het promotieveld is losgelaten. Dat houdt in dat een speler de keuze kan wijzigen zolang hij het stuk vasthoudt. Wel is de promotie een feit; de speler is bezig een zet uit te voeren die alleen reglementair is bij een promotie.

Het einde van de partij

Een partij is beslissend beëindigd als een koning door het uitvoeren van een reglementaire zet is mat gezet of wanneer een speler van voortzetten van de partij afziet. In het laatste geval spreken we van opgeven. Er zijn geen regels voor de wijze waarop een partij opgegeven dient te worden. Als je om je heen kijkt zie je meestal dat een speler opgeeft door dit mondeling aan de tegenstander te melden en dan zijn hand uitsteekt om hem te feliciteren. Toch moeten we hierbij oppassen voor vergissingen. Het is een keer tijdens een internationaal toernooi gebeurd dat een speler in een mindere stelling remise aanbood terwijl zijn tegenstander aan zet was. (Om op deze wijze remise aan te bieden wordt in de volgende paragraaf terug gekomen.) Zijn tegenstander was echter van mening dat hij opgaf en stak alvast zijn hand uit om de felicitatie in ontvangst te nemen. De speler gaf hem de hand, dacht dat met zijn remisevoorstel akkoord werd gegaan en noteerde een remise terwijl zijn tegenstander de overwinning noteerde. Overigens heeft een dergelijk voorval ook een jeugdspeler van onze vereniging ervaren tijdens een toernooi.

Het is vervelend als bovenstaande je overkomt. Er hoeft geen sprake te zijn van misleiding, maar vriendschappen ontstaan er waarschijnlijk niet door. Daarom het advies: wil je opgeven, doe het in je eigen tijd en combineer het met het aloude symbool van capitulatie: leg de koning om en feliciteer je tegenstander.

Als een partij onbeslist eindigt, spreken we van remise. Een partij is remise als een aan zet zijnde speler geen reglementaire zet meer kan doen, de zogenaamde patstelling. Een partij is ook remise als welke voortzetting van reglementaire zetten nooit tot mat kunnen leiden; we spreken dan van een dode stelling. Een remise kan ook worden geclaimd wanneer

  • driemaal dezelfde stelling op het bord verschijnt met dezelfde speler aan zet, ook al wordt deze niet bereikt door opeenvolgende zetten;
  • gedurende vijftig opeenvolgende zetten geen stuk wordt geslagen;
  • gedurende vijftig opeenvolgende zetten geen pion wordt verplaatst.

Aan bovenstaande voorwaarden kleeft een aantal aspecten waarop nu niet wordt ingegaan. Een vierde mogelijkheid is dat beide spelers tot remise besluiten. Als een speler een remisevoorstel doet, dient hij dit te doen nadat hij een zet heeft uitgevoerd en voordat hij de klok indrukt. Beide spelers moeten een remise-aanbod op het notatieformulier aantekenen met een = teken bij de gespeelde zet. Een remisevoorstel mag ook worden gedaan gedurende de bedenktijd van de tegenstander, maar de redelijkheid daarvan moet dan door de arbiter worden getoetst. Er kan namelijk een vermoeden van hinderen ontstaan. Stel je voor: terwijl je nadenkt over je volgende zet komt je tegenstander met een remise-aanbod. De gedachte kan bij je opkomen of je tegenstander een voor jou (nog) niet ontdekte veelbelovende voortzetting ziet. Je breekt je overleggingen af en gaat op zoek naar iets wat je vermoedt. Je tegenstander brengt je dus in verwarring anders dan door een reglementaire zet. Het riekt naar onsportief gedrag, hoewel het misschien helemaal geen kwade opzet van je tegenstander is. Overigens houdt een remise-aanbod altijd zijn kracht totdat het mondeling afgewezen wordt, dan wel door het uitvoeren van een zet door de aan zet zijnde speler.