Kent u de spelregels? (2)

Het uitvoeren van de rokade

In het vorige clubblad zijn we begonnen met het toelichten van een aantal spelregels (schaakregels) die door de FIDE zijn opgesteld. Er is toen uiteengezet hoe de zetten moeten worden uitgevoerd. Vanaf 1 januari 2018 is een aantal FIDE-regels veranderd en dus moeten we alert zijn op de nieuwe regels. Nu betreffen de nieuwe regels niet het onderwerp waarover we het de vorige keer hebben gehad, namelijk hoe de eigen stukken verzet en de vijandelijke stukken worden geslagen. Wel is het van belang nog even terug te komen op het slaan van een vijandelijk stuk door gebruik te maken van twee handen. Er werd gesteld dat dit niet is toegestaan. Maar wat als dit toch wordt gedaan? Ik herinner mij ooit toeschouwer te zijn geweest bij een partij waar dit gebeurde en ik had het idee dat de witspeler met de ene hand een paard op f3 pakte en met de andere een vijandelijk stuk op d5; een onreglementaire zet dus. Het gebeurde in wederzijdse tijdnood (er waren toen nog geen bonusseconden), waarna de zwartspeler onmiddellijk reageerde met een tegenzet. Welnu, het slaan van een stuk door gebruik te maken van twee handen wordt beschouwd als een onreglementaire zet en wordt dienovereenkomstig bestraft. De straf is dat de tegenstander van de uitvoerder van de onreglementaire zet twee minuten bedenktijd erbij krijgt. Let er wel op dat een zet pas is voltooid als ook de klok is ingedrukt. Het verzetten van de klok mag alleen door de arbiter worden gedaan. Als een speler tweemaal in één partij deze fout maakt, zal de arbiter de partij voor hem verloren verklaren. Dus spelers: let op uw zaak!

Dit keer gaan we in op het uitvoeren van de rokade.
Voor alle duidelijkheid nog even de regels voor het rokeren.

Rokeren is niet toegestaan als:

  1. de koning is verzet;
  2. de toren waarmee men wil rokeren is verzet;
  3. zich een stuk van welke kleur bevindt op de velden tussen de koning en de toren waarmee men wil rokeren;
  4. de koning aangevallen staat door één of meer stukken;
  5. de koning zich verplaatst over een veld dat door een vijandelijk stuk wordt bestreken;
  6. de koning op een veld wordt geplaatst dat door een vijandelijk stuk wordt bestreken.

Dit betekent dat rokade wel is toegestaan als:

  • de toren staat aangevallen; of
  • de toren wordt verplaatst over een veld dat door een vijandelijk stuk wordt bestreken.

We gaan er bij de beschrijving van het uitvoeren van de rokade van uit dat aan de voorwaarden 1 t/m 6 wordt voldaan. De rokade is een reglementaire zet die daarom ook met één hand moet worden uitgevoerd. Dat wil dus zeggen dat zowel de koning als de toren met één hand van het bord worden genomen en pas daarna op hun nieuwe veld worden geplaatst. Maar let op: als je eerst de koning aanraakt en daarna de toren, moet je de rokade uitvoeren. Als je eerst de toren aanraakt en daarna de koning, mag je de rokade niet meer uitvoeren en kan je alleen maar een reglementaire zet uitvoeren met de aangeraakte toren. De koning blijft op zijn oorspronkelijke plaats staan! De rokade met de andere toren op een later tijdstip. Maar ook bij het plaatsen van de stukken moet je oppassen. Als je eerst de koning op zijn nieuwe veld plaatst, moet je de rokade voltooien. De koning heeft namelijk een onreglementaire zet gedaan als onderdeel van een reglementaire zet. Zet je eerst de toren neer, dan wordt dat beschouwd als een reglementaire zet die niet meer ongedaan kan worden gemaakt. De koning moet op zijn oorspronkelijke plaats worden teruggezet. Samengevat: wil je rokeren, pak dan eerst de koning en daarna de toren en zet ze ook in die volgorde op hun nieuwe veld.

Wat te doen als je tegenstander de rokade niet volledig volgens de regels uitvoert maar waarbij de koning en toren op hun juiste veld terechtkomen en de klok is ingedrukt? Het beste lijkt om dit te accepteren; je mag protesteren, maar het hoeft niet. De bewijslast ligt immers bij degene die protesteert. De problemen kunnen echter komen als je zelf de rokade niet goed uitvoert en de tegenstander er anders over denkt.

Volgende keer zullen we ingaan op de wijze waarop pionpromotie moet worden uitgevoerd, hoe remise aan te bieden en hoe een partij op te geven.


1. Het uitvoeren van een zet